Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh còn rất non nớt và chưa hoàn thiện nên tình trạng nôn trớ thường xuyên xảy ra. Tuy nhiên, việc phân biệt giữa trớ sinh lý bình thường và trớ bệnh lý nguy hiểm là điều cực kỳ quan trọng. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp toàn bộ kiến thức chuyên sâu, giúp ba mẹ hiểu rõ nguyên nhân và biết cách xử lý tình trạng trẻ sơ sinh hay bị trớ một cách an toàn, khoa học nhất.

1. Phân biệt hiện tượng trẻ sơ sinh hay bị trớ sinh lý và bệnh lý

Trẻ sơ sinh hay bị trớ là một trong những nỗi lo lắng hàng đầu của các bậc cha mẹ trong những tháng đầu đời của con. Hiện tượng sữa trớ ngược từ dạ dày lên miệng không chỉ khiến bé khó chịu, quấy khóc mà còn khiến ba mẹ xót xa, hoang mang không biết liệu sức khỏe của con có đang gặp vấn đề gì hay không.

Để có giải pháp khắc phục phù hợp, trước tiên ba mẹ cần xác định chính xác tình trạng trớ của con thuộc dạng sinh lý bình thường hay bệnh lý cần can thiệp y tế.

1.1. Hiện tượng trớ sinh lý ở trẻ sơ sinh

Trớ sinh lý xảy ra rất phổ biến ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Bé thường trớ ra một lượng nhỏ sữa tươi hoặc sữa đã vón cục ngay sau khi bú hoặc khi vặn mình.

• Đặc điểm: Bé vẫn ăn ngủ tốt, tăng cân đều đặn, vui vẻ và không có biểu hiện đau đớn.
• Thời gian: Tình trạng này thường tự giảm dần và dứt điểm khi bé đạt 6 – 12 tháng tuổi, lúc hệ tiêu hóa đã ổn định và bé bắt đầu biết ngồi.

1.2. Hiện tượng trớ bệnh lý bất thường

Ngược lại với trớ sinh lý, trớ bệnh lý là dấu hiệu cảnh báo tiềm ẩn các bất thường về sức khỏe hoặc đường tiêu hóa của trẻ.

• Đặc điểm: Bé trớ phun thành tia mạnh (nôn trớ vòi phun), tần suất trớ liên tục trong ngày.
• Biểu hiện đi kèm: Bé quấy khóc dữ dội, cong người khi trớ, chậm tăng cân hoặc sụt cân, bỏ bú. Dịch trớ có màu lạ như xanh lá cây, vàng mật bọt, hoặc có vệt máu.

Ba mẹ cần quan sát kỹ biểu hiện để phân biệt trớ sinh lý và trớ bệnh lý.

2. Vì sao trẻ sơ sinh hay bị trớ? 5 Nguyên nhân phổ biến nhất

Tình trạng trẻ sơ sinh hay bị trớ xuất phát từ cả yếu tố giải phẫu sinh lý tự nhiên lẫn thói quen chăm sóc chưa đúng cách của cha mẹ.

2.1. Cấu tạo dạ dày của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện

Ở trẻ sơ sinh, dạ dày có kích thước rất nhỏ, nằm ngang và nằm cao hơn so với người trưởng thành. Bên cạnh đó, cơ thắt tâm vị (phần cơ nối giữa quản và dạ dày) còn rất yếu, đóng không chặt. Trong khi đó, cơ môn vị (nối dạ dày với ruột) lại co thắt mạnh. Điều này khiến thức ăn trong dạ dày rất dễ bị trào ngược lên trên khi dạ dày bị đầy hoặc nén ép.

2.2. Bé nuốt phải nhiều không khí khi bú

Khi bú mẹ sai tư thế, bé ngậm bắt khớp đậy không kín hoặc khi bú bình có lỗ núm ti quá to/quá nhỏ, bé sẽ nuốt phải một lượng lớn không khí vào dạ dày. Bọt khí nằm dưới đáy dạ dày sẽ đẩy lượng sữa ở phía trên trào ngược ra ngoài khi bé ợ hơi hoặc di chuyển.

Nuốt phải không khí khi bú là nguyên nhân hàng đầu khiến bé hay bị trớ.

2.3. Cho trẻ bú quá no hoặc nằm ngay sau khi bú

Dạ dày trẻ sơ sinh chỉ chứa được khoảng 30 – 60ml sữa ở tuần đầu tiên và tăng dần theo thời gian. Nếu mẹ ép bé bú quá nhiều trong một cữ, vượt quá dung tích chứa của dạ dày, sữa thừa bắt buộc phải trào ra ngoài. Đặt bé nằm ngay sau khi vừa bú xong cũng tạo điều kiện cho sữa dễ dàng chảy ngược lên thực quản.

2.4. Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò hoặc bất hấp thụ đường Lactose

Nhiều bé bị trẻ sơ sinh hay bị trớ do phản ứng dị ứng với đạm có trong sữa công thức (hoặc do chế độ ăn của mẹ truyền qua sữa mẹ). Hệ tiêu hóa phản ứng bằng cách co thắt đẩy sữa ra ngoài, kèm theo các dấu hiệu như nổi mẩn đỏ, tiêu chảy hoặc phân có nhầy máu.

2.5. Do các bệnh lý đường tiêu hóa hoặc hô hấp

Một số bệnh lý nguy hiểm có thể khiến trẻ nôn trớ liên tục như:

• Tắc ruột, hẹp phì đại môn vị: Khiến thức ăn không thể xuống ruột, buộc phải trào ngược ra ngoài với lực rất mạnh.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược gây viêm thực quản, làm bé đau rát và hay trớ.
• Nhiễm trùng đường hô hấp: Trẻ bị ho, nhiều đờm nhớt cũng dễ kích thích phản xạ nôn trớ khi ăn.

3. Mẹo xử lý nhanh khi trẻ sơ sinh hay bị trớ đúng cách

Khi thấy con bị trớ sữa, nhiều ba mẹ theo phản xạ tự nhiên thường bế xốc bé lên ngay lập tức. Tuy nhiên, đây là hành động cực kỳ nguy hiểm có thể khiến sặc sữa vào đường hô hấp.

3.1. Các bước xử lý an toàn khi bé đang bị trớ

• Nghiêng đầu bé sang một bên: Ngay khi bé trớ, hãy nhẹ nhàng nghiêng đầu bé sang trái hoặc phải để dịch trớ chảy ra ngoài, tránh chảy ngược vào mũi, khí quản gây sặc.
• Làm sạch dịch trớ: Dùng khăn xô mềm lau sạch miệng, mũi và cổ cho bé. Tuy tuyệt đối không móc họng hay dùng tay ngoáy sâu vào miệng bé.
• Vỗ nhẹ lưng: Khum bàn tay vỗ nhẹ lưng để bé bình tĩnh và tống nốt dịch trớ thừa ra ngoài.
• Thay quần áo: Nếu sữa làm ướt áo, hãy thay đồ khô ráo cho bé để tránh bé bị lạnh bụng.

Đặt bé nằm nghiêng đầu sang một bên là nguyên tắc vàng tránh sặc sữa.

3.2. Những việc tuyệt đối KHÔNG làm khi bé bị trớ

• Không bế xốc đứng bé lên ngay lập tức: Khi bé đang nôn, bế xốc đứng lên khiến dịch trớ dễ đi ngược vào phổi gây viêm phổi do sặc.
• Không ép bé bú lại ngay: Hãy để dạ dày và thực quản của bé được nghỉ ngơi ít nhất 30 – 40 phút trước khi cho bú lại.
• Không tự ý cho bé dùng thuốc chống nôn: Bất kỳ loại thuốc nào dùng cho trẻ sơ sinh cũng cần có sự chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa Nhi.

4. Giải pháp khắc phục triệt để tình trạng trẻ sơ sinh hay bị trớ tại nhà

Để giảm thiểu tối đa tình trạng trẻ sơ sinh hay bị trớ, ba mẹ nên áp dụng các giải pháp chăm sóc chuẩn y khoa dưới đây:

4.1. Điều chỉnh tư thế cho bú chuẩn xác

• Khi bú mẹ: Đảm bảo bé ngậm bắt khớp bú đúng (môi dưới xòe ra, cằm chạm vú mẹ, ngậm trọn phần quầng thâm vú). Giữ đầu và thân bé trên một đường thẳng, đầu cao hơn bụng.
• Khi bú bình: Luôn giữ bình sữa nghiêng góc 45o sao cho sữa luôn ngập cổ bình và núm ti. Điều này ngăn không khí lọt vào bụng bé.

4.2. Vỗ ợ hơi cho bé sau mỗi cữ bú

Đây là bước bắt buộc phải thực hiện để tống lượng khí thừa trong dạ dày ra ngoài.

• Cách 1 (Bế vác trên vai): Mẹ tựa ngực bé vào vai mình, một tay đỡ mông, tay kia khum lại vỗ nhẹ hoặc massage nhẹ nhàng vùng lưng bé từ dưới lên trên cho đến khi nghe tiếng “ợ” lớn.
• Cách 2 (Cho bé ngồi trên đùi): Cho bé ngồi hơi ngả về phía trước trên đùi mẹ, một tay đỡ cằm và ngực bé, tay kia vỗ nhẹ lưng.

Vỗ ợ hơi đúng cách sau mỗi cữ bú giúp giảm tới 80% nguy cơ trẻ bị trớ.

4.3. Chia nhỏ các cữ bú trong ngày

thay vì cho bé bú quá nhiều trong một lần, mẹ hãy chia nhỏ lượng sữa ra làm nhiều cữ bú hơn. Điều này giúp dạ dày bé không bị quá tải và dễ dàng tiêu hóa thức ăn hơn.

4.4. Giữ bé ở tư thế cao đầu sau khi ăn

Sau khi bú và vỗ ợ hơi xong, ba mẹ nên giữ bé ở tư thế thẳng đứng hoặc bế bế đầu cao khoảng 15 – 30o trong vòng 20 – 30 phút. Tuyệt đối không rung lắc, đặt bé nằm ngửa ngay hoặc đùa giỡn mạnh với bé lúc này.

4.5. Đảm bảo trang phục thoải mái, không chèn ép bụng

Mặc cho bé những bộ quần áo rộng rãi, chất liệu vải cotton mềm mại, co giãn tốt. Tránh quấn tã quá chặt hoặc đeo tã chèn lên vùng bụng, gây áp lực trực tiếp lên dạ dày bé.

5. Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh hay bị trớ đi khám bác sĩ?

Hầu hết các trường hợp trớ ở trẻ sơ sinh sẽ tự cải thiện khi bé lớn lên. Tuy nhiên, ba mẹ tuyệt đối không được chủ quan và cần đưa bé đến các cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Trớ phun thành vệt mạnh liên tục sau hầu hết các cữ bú.
• Dịch trớ có chứa máu tươi, màu xanh đen hoặc bọt vàng.
• Trẻ có biểu hiện sốt, lừ đừ, quấy khóc dữ dội không thể dỗ dành.
• Bé có dấu hiệu mất nước: Môi khô, khóc không có nước mắt, tã khô suốt 6 giờ liên tục.
• Trẻ bị đứng cân, chậm tăng cân hoặc sụt cân so với bảng chuẩn phát triển.
• Bé xuất hiện tình trạng khó thở, khò khè, ho kéo dài sau khi bị trớ.

Hiện tượng trẻ sơ sinh hay bị trớ phần lớn là diễn biến sinh lý bình thường do đường tiêu hóa của bé chưa phát triển hoàn thiện. Chỉ cần ba mẹ kiên nhẫn, điều chỉnh tư thế cho bú đúng cách, chăm chỉ vỗ ợ hơi và tạo môi trường thoải mái cho con thì tình trạng này sẽ sớm được khắc phục.

Tuy nhiên, hãy luôn chủ động theo dõi sát sao từng biểu hiện nhỏ nhất của bé. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp ba mẹ kịp thời đưa con đi thăm khám, bảo vệ an toàn cho sự phát triển toàn diện của bé yêu trong những năm tháng đầu đời.