Trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày là hiện tượng vô cùng phổ biến khiến nhiều bậc cha mẹ cảm thấy hoang mang, lo lắng. Hệ tiêu hóa của trẻ trong những tháng đầu đời còn rất non nớt và đang trong quá trình hoàn thiện. Việc trẻ trớ sữa sau khi bú có thể chỉ là phản ứng sinh lý bình thường, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo một số bệnh lý nguy hiểm.

Để giúp ba mẹ yên tâm hơn trên hành trình chăm sóc con yêu, bài viết dưới đây sẽ giải mã chi tiết nguyên nhân, phân biệt trớ sinh lý – bệnh lý và hướng dẫn các giải pháp khắc phục hiệu quả, chuẩn khoa học ngay tại nhà.

1. Phân biệt trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày: Sinh lý hay bệnh lý?

Trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp can thiệp nào, việc đầu tiên ba mẹ cần làm là quan sát và xác định chính xác hiện tượng trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày thuộc dạng sinh lý hay bệnh lý.

1.1. Hiện tượng nôn trớ sinh lý ở trẻ sơ sinh

Nôn trớ sinh lý thường xuất hiện ngay sau khi bé bú xong hoặc trong vòng 30 phút sau cữ bú.

• Đặc điểm phân trớ: Sữa trớ ra thường là sữa tươi vừa bú xong hoặc sữa đã co bóp nhẹ (có chút cợn trắng như váng sữa).
• Trạng thái của bé: Bé vẫn tươi tắn, chơi đùa bình thường, không quấy khóc kéo dài.
• Chỉ số phát triển: Bé vẫn tăng cân đều đặn, số lượng tã ướt/ngày đạt chuẩn, không có dấu hiệu mệt mỏi.

1.2. Dấu hiệu nôn trớ bệnh lý cần cảnh giác

Nếu tình trạng trớ diễn ra liên tục đi kèm các triệu chứng dưới đây, ba mẹ tuyệt đối không được chủ quan:

• Bé trớ vọt (sữa phun mạnh thành dòng ra từ mũi và miệng).
• Sữa trớ có màu lạ: xanh lá, vàng nâu, có lẫn vệt máu hoặc mùi hôi chua bất thường.
• Trẻ quấy khóc dữ dội, vặn mình, ưỡn người khi bú hoặc sau khi bú.
• Trẻ bị chậm tăng cân, sụt cân, lười bú, lơ mơ hoặc sốt cao.

Ba mẹ cần quan sát kỹ biểu hiện của bé để phân biệt nôn trớ sinh lý và bệnh lý.

2. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, từ thói quen chăm sóc bé hàng ngày cho đến các vấn đề về cấu trúc cơ thể.

2.1. Do đặc điểm giải phẫu hệ tiêu hóa của trẻ

• Dạ dày nằm ngang: Ở trẻ sơ sinh, dạ dày nằm ngang và cao hơn so với người lớn.
• Cơ thắt thực quản dưới chưa hoàn thiện: Cơ thắt tâm vị (nối giữa thực quản và dạ dày) còn rất yếu, đóng mở chưa linh hoạt. Khi dạ dày đầy, sữa rất dễ bị đẩy ngược lên trên.

2.2. Sai lầm trong kỹ thuật cho bé bú

• Bú quá no/bú quá nhanh: Mẹ cho bé bú quá nhiều trong một cữ khiến dung tích dạ dày vốn nhỏ bé của trẻ bị quá tải.
• Khớp ngậm không chuẩn: Bé ngậm bắt núm ti không sát khiến bé nuốt phải nhiều bọt khí vào bụng trong quá trình bú.
• Cho bú sai tư thế: Mẹ đặt bé nằm ngửa hoàn toàn khi bú hoặc cho bú khi bé đang khóc to.

Cho bú đúng tư thế giúp hạn chế tối đa lượng bọt khí bé nuốt vào dạ dày.

2.3. Chăm sóc và vận động bé không đúng cách sau khi bú

• Không vỗ ợ hơi: Sau khi bú, lượng khí thừa trong dạ dày không được thoát ra ngoài sẽ tạo áp lực đẩy sữa trào ngược ra ngoài.
• Rung lắc hoặc đặt bé nằm ngay: Việc bế xốc, đặt bé nằm xuống ngay hoặc thay tã, mặc quần áo quá chật siết vào bụng bé sau cữ bú đều khiến trẻ dễ bị trớ.

2.4. Nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm

Nếu tình trạng trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày đi kèm sự mệt mỏi, đó có thể là dấu hiệu của:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Bệnh lý trào ngược gây đau rát thực quản.
• Phì đại môn vị: Hẹp đường thoát của dạ dày xuống ruột khiến thức ăn bị tắc nghẽn và dội ngược lại.
• Nhiễm trùng đường tiêu hóa hoặc hô hấp: Trẻ bị ho, viêm hô hấp cũng dễ đờm dắt gây kích thích nôn trớ.
• Bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò: Đường ruột phản ứng lại với các thành phần trong sữa.

3. Giải pháp khắc phục tình trạng trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày hiệu quả

Để cải thiện tình trạng nôn trớ, giúp bé hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, ba mẹ có thể áp dụng các biện pháp khoa học dưới đây:

3.1. Điều chỉnh tư thế và kỹ thuật cho bú

• Giữ đầu cao hơn thân: Khi cho bé bú (dù bú mẹ hay bú bình), hãy luôn giữ cho đầu bé cao hơn so với phần bụng một góc khoảng 30o – 45o.
• Đảm bảo khớp ngậm đúng: Khi bú mẹ, môi dưới của bé phải quặp ra ngoài, ngậm sâu vào quầng vú. Nếu bú bình, mẹ cần giữ bình sữa nghiêng sao cho sữa luôn ngập cổ núm ti để tránh bé nuốt phải không khí.
• Chia nhỏ các cữ bú: Thay vì cho bé bú quá nhiều trong một lần, mẹ nên chia nhỏ thành nhiều cữ bú trong ngày. Mỗi cữ cách nhau từ 2 – 3 giờ.

Vỗ ợ hơi sau cữ bú là bước quan trọng giúp bé giảm nôn trớ hiệu quả.

3.2. Đừng quên vỗ ợ hơi cho trẻ sau mỗi cữ bú

Đây được coi là “chìa khóa vàng” giúp giảm đáng kể hiện tượng trớ sữa ở trẻ sơ sinh.

• Cách 1 (Bế vác trên vai): Bế bé áp ngực vào ngực mẹ, đầu bé tựa vào vai mẹ. Một tay đỡ mông bé, tay còn lại khum lòng bàn tay vỗ nhẹ hoặc massage lưng bé từ dưới lên trên.
• Cách 2 (Cho bé ngồi trên đùi): Cho bé ngồi hơi nghiêng về phía trước trên đùi mẹ, một tay mẹ đỡ cằm và ngực bé, tay còn lại vỗ nhẹ lưng.
• Thời gian: Vỗ từ 10 – 15 phút cho đến khi nghe thấy tiếng “ợ” rõ ràng của bé.

3.3. Chăm sóc đúng cách sau khi cho bé bú

• Giữ bé ở tư thế đứng/dốc nhẹ: Sau khi bú và vỗ ợ hơi, nên giữ bé ở tư thế bế thẳng từ 15 – 20 phút trước khi đặt nằm.
• Tư thế ngủ an toàn: Đặt bé nằm ngửa, có thể kê cao phần đầu giường hoặc dùng gối chống trào ngược chuyên dụng (độ nghiêng 15o – 30o).
• Nới lỏng quần áo: Tránh mặc quần áo quá chật hoặc quấn tã quá chặt ở vùng bụng của bé.

Sử dụng gối chống trào ngược hỗ trợ tư thế nằm an toàn cho trẻ sơ sinh.

4. Những điều tuyệt đối KHÔNG NÊN LÀM khi trẻ bị trớ

Khi thấy trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày, nhiều ba mẹ xử lý theo bản năng dẫn đến những nguy hiểm không đáng có. Hãy tránh xa các sai lầm sau:

• Tuyệt đối không bế xốc bé lên ngay lập tức khi bé đang trớ: Việc bế xốc đột ngột có thể khiến dịch trớ và sữa bị sặc ngược vào đường thở, gây viêm phổi do sặc hoặc ngạt thở vô cùng nguy hiểm.
• Không dùng tay móc họng bé: Điều này gây tổn thương niêm mạc họng non nớt của trẻ.
• Không tự ý dùng thuốc chống nôn: Không dùng bất kỳ loại thuốc tây hay bài thuốc dân gian truyền miệng nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhi.

Cách xử lý chuẩn khi bé đang trớ: Hãy nghiêng đầu bé sang một bên ngay lập tức để dịch trớ chảy ra ngoài. Dùng khăn mềm lau sạch miệng, mũi cho bé. Để bé nghỉ ngơi thả lỏng vài phút rồi mới bế bé lên.

5. Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh bị trớ đi khám bác sĩ?

Mặc dù phần lớn trường hợp trớ sữa ở trẻ sơ sinh là lành tính, ba mẹ vẫn cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế hoặc bệnh viện Nhi uy tín nếu nhận thấy các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Tình trạng trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày kéo dài liên tục trên 3 ngày không có dấu hiệu giảm.
• Trẻ trớ ra dịch có màu xanh lục, màu vàng đậm, màu nâu hoặc có vệt máu tươi.
• Bé bị trớ kèm theo biểu hiện sốt cao, co giật, lơ mơ, khó thở.
• Bé khóc thắt run người mỗi khi bú hoặc khi chuẩn bị trớ.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước: Môi khô, thóp lõm, mắt trũng, khóc không có nước mắt, tã khô suốt 6 giờ liền.
• Trẻ chậm tăng cân hoặc có dấu hiệu sụt cân rõ rệt.

Hiện tượng trẻ sơ sinh trớ nhiều lần trong ngày hầu hết là một phần trong quá trình phát triển tự nhiên của bé và sẽ giảm dần khi trẻ được 6 – 12 tháng tuổi (khi hệ tiêu hóa hoàn thiện và bé biết ngồi).

Hiểu rõ nguyên nhân và thực hiện đúng các kỹ thuật cho bú, vỗ ợ hơi cũng như chăm sóc tư thế sau bú sẽ giúp ba mẹ dễ dàng vượt qua giai đoạn này cùng con. Hãy luôn bình tĩnh theo dõi các biểu hiện của trẻ và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa Nhi ngay khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho sức khỏe của con yêu.