Ở giai đoạn đầu đời, nguồn dinh dưỡng duy nhất của bé phụ thuộc hoàn toàn vào sữa mẹ hoặc sữa công thức. Do đó, việc trẻ sơ sinh biếng ăn lười bú, quấy khóc mỗi khi đến cữ ăn không chỉ khiến con chậm tăng cân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí não. Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ nhận biết chính xác dấu hiệu, tìm ra nguyên nhân cốt lõi và bỏ túi 6 giải pháp xử lý tình trạng trẻ sơ sinh lười bú một cách an toàn, hiệu quả tại nhà.

1. Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh biếng ăn, lười bú

Không phải lúc nào bé bú ít cũng là biếng ăn. Nhiều trường hợp bé giảm lượng bú chỉ là do nhu cầu cơ thể thay đổi tạm thời. Ba mẹ cần nhận biết đúng các biểu hiện trẻ sơ sinh biếng ăn dưới đây để có giải pháp xử lý kịp thời.

1.1. Dấu hiệu trong cữ bú

• Quay đầu né tránh: Bé quay mặt đi, ngậm chặt miệng hoặc dùng tay đẩy ti mẹ/bình sữa ra khi mẹ cho bú.
• Quấy khóc liên tục: Bé gắt gỏng, khóc thét mỗi khi mẹ đặt nằm ở tư thế cho bú.
• Thời gian bú quá ngắn hoặc quá dài: Bé chỉ bú vài phút rồi nhè ti ra, hoặc ngậm ti cả tiếng đồng hồ nhưng chỉ ngậm mà không nuốt.
• Hay ngậm sữa: Sữa chảy vào miệng nhưng bé không nuốt, ngậm lâu rồi trớ ra ngoài.

1.2. Dấu hiệu toàn thân và sự phát triển

• Tăng cân chậm hoặc ngừng tăng cân: Bé không đạt chỉ số cân nặng tiêu chuẩn theo bảng chuẩn của WHO theo từng tháng tuổi.
• Số lần đi tiểu ít: Bé đi tiểu dưới 6 lần/ngày, nước tiểu có màu vàng đậm và mùi hăng.
• Tâm trạng mệt mỏi: Bé ít vận động, lờ đờ, hay quấy khóc ban đêm do bị đói nhưng không chịu bú.

Trẻ sơ sinh quấy khóc và ngoảnh mặt đi khi cho bú là dấu hiệu biếng ăn điển hình.

2. Điểm mặt 5 nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh biếng ăn phổ biến nhất

Để khắc phục tận gốc tình trạng này, điều quan trọng nhất là ba mẹ phải xác định được đâu là lý do khiến con mình lười bú.

2.1. Trẻ sơ sinh biếng ăn do sinh lý

Trong vài năm đầu đời, bé sẽ trải qua các giai đoạn phát triển nhảy vọt về thể chất và kỹ năng (Wonder Weeks). Các mốc như biết lẫy, biết bò, mọc răng… thường đi kèm với hiện tượng biếng ăn sinh lý. Bé tập trung khám phá thế giới xung quanh hoặc bị xao nhãng nên quên mất cảm giác thèm ăn.

2.2. Do nguyên nhân bệnh lý

Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn yếu, bé rất dễ mắc các bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bú nuốt:

• Tổn thương khoang miệng: Bé bị tưa lưỡi, nhiệt miệng, nấm miệng gây đau rát khi ngậm ti.
• Bệnh đường hô hấp: Bé bị nghẹt mũi, sổ mũi, viêm họng khiến bé khó thở khi vừa bú vừa thở bằng mũi.
• Rối loạn tiêu hóa: Bé bị chướng bụng, đầy hơi, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) làm bé cảm thấy khó chịu sau mỗi lần nuốt sữa.

Bệnh tưa lưỡi khiến trẻ sơ sinh bị đau rát khoang miệng và sợ bú.

2.3. Chất lượng và hương vị sữa thay đổi

Thành phần sữa mẹ có thể bị đổi vị do chế độ ăn uống của mẹ (ăn đồ cay nóng, nhiều gia vị, dùng thuốc kháng sinh). Đối với trẻ bú sữa công thức, việc mẹ đột ngột đổi loại sữa mới có vị khác lạ hoặc pha sữa sai tỷ lệ (quá đặc/quá loãng) cũng khiến bé bỏ bú.

2.4. Kỹ thuật cho bé bú chưa đúng

• Tư thế cho bú không thoải mái: Mẹ bế bé sai tư thế khiến cổ bé bị gập, khó nuốt.
• Khớp ngậm không đúng: Bé ngậm bắt ti mẹ không sâu, dễ bị nuốt phải nhiều không khí gây đầy bụng.
• Tốc độ chảy của sữa: Tia sữa mẹ bắn quá mạnh làm bé bị sặc, hoặc núm ti bình quá cứng/lỗ quá nhỏ làm bé mất sức khi bú nên nản lòng.

2.5. Tâm lý sợ hãi, áp lực khi bú

Nhiều cha mẹ vì quá lo lắng nên thường ép buộc, ép bé phải bú đủ lượng sữa quy định. Việc ép buộc, quát mắng hoặc gượng ép ti vào miệng bé sẽ tạo ra tâm lý sợ hãi, coi cữ bú như một hình phạt.

Cho bé bú đúng tư thế giúp bé dễ chịu và bú ngon miệng hơn.

3. 6 Cách khắc phục triệt để tình trạng trẻ sơ sinh biếng ăn tại nhà

Dựa trên các nguyên nhân trên, ba mẹ có thể áp dụng các giải pháp khoa học dưới đây để giúp con yêu tìm lại cảm giác thèm bú.

3.1. Điều chỉnh lại tư thế và kỹ thuật cho bú

Hãy đảm bảo bé luôn trong trạng thái thoải mái nhất khi bú:

• Bế bé sao cho đầu, lưng và hông tạo thành một đường thẳng. Mặt bé đối diện với bầu ngực mẹ.
• Cho bé ngậm sâu vào quầng thâm vú chứ không chỉ ngậm mỗi núm ti.
• Nếu sữa mẹ chảy quá mạnh, mẹ dùng hai ngón tay kẹp nhẹ núm vú để cản bớt lực chảy. Nếu bé bú bình, hãy chọn núm ti bằng silicone mềm và có van chống sặc.

3.2. Chia nhỏ cữ bú và không ép buộc bé

Thay vì bắt bé bú một lượng lớn trong một lần, mẹ hãy chia nhỏ các cữ bú trong ngày (8 – 12 cữ/ngày tùy độ tuổi). Khi thấy bé có dấu hiệu từ chối (đẩy ti out, nhắm mắt ngủ), mẹ nên dừng lại và thử lại sau 30 – 40 phút. Tuyệt đối không bao giờ ép con bú khi con đang khóc.

3.3. Vệ sinh khoang miệng sạch sẽ cho bé

Mẹ nên rơ lưỡi cho bé 1 – 2 lần/ngày bằng nước muối sinh lý 0.9\% hoặc gạc rơ lưỡi chuyên dụng. Việc này giúp làm sạch mảng bám sữa, phòng ngừa tưa lưỡi, giúp bé cảm nhận được vị sữa tốt hơn.

Rơ lưỡi định kỳ giúp làm sạch khoang miệng và tăng cảm giác ngon miệng cho trẻ.

3.4. Cải thiện chất lượng sữa mẹ

Nếu bé đang bú mẹ hoàn toàn, chế độ ăn của người mẹ đóng vai trò quyết định:

• Mẹ cần ăn uống đa dạng dưỡng chất, ưu tiên thực phẩm giàu đạm, vitamin và khoáng chất.
• Uống đủ 2 – 2.5 lít nước ấm mỗi ngày.
• Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, tỏi, ớt, cà phê và các chất kích thích.

3.5. Tạo không gian bú yên tĩnh, thoải mái

Trẻ sơ sinh rất dễ bị phân tâm bởi tiếng động hoặc ánh sáng mạnh. Khi cho bé bú, mẹ nên chọn không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu nhẹ. Mẹ có thể kết hợp trò chuyện nhẹ nhàng, âu yếm, vuốt ve để tạo cảm giác an toàn cho bé.

3.6. Vỗ ợ hơi cho bé giữa và sau cữ bú

Bóng khí tích tụ trong dạ dày là nguyên nhân hàng đầu khiến bé bị đầy bụng, no hơi giả tạo. Sau khi bé bú được một nửa lượng sữa hoặc sau mỗi cữ bú, mẹ hãy bế đứng bé áp vào ngực và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng đằng sau lưng bé từ 10 – 15 phút.

4. Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh biếng ăn đi khám bác sĩ?

Bài toán trẻ sơ sinh biếng ăn ở mức độ nhẹ hoặc do sinh lý thường sẽ tự cải thiện sau 1 – 2 tuần. Tuy nhiên, ba mẹ tuyệt đối không được chủ quan nếu thấy bé có các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Bé bỏ bú hoàn toàn trong vòng 12 – 24 giờ.
• Bé bị sụt cân hoặc không tăng cân trong suốt 1 tháng.
• Bé xuất hiện triệu chứng sốt, nôn trớ liên tục, đi ngoài phân lỏng nhiều bọt hoặc có máu.
• Bé có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng: thóp lõm, mắt trũng, khóc không có nước mắt, môi khô nứt nẻ.

Tình trạng trẻ sơ sinh biếng ăn tuy phổ biến nhưng hoàn toàn có thể khắc phục được nếu ba mẹ kiên nhẫn tìm hiểu nguyên nhân và áp dụng đúng phương pháp. Hãy luôn giữ tâm lý thoải mái, tạo bầu không khí vui vẻ trong mỗi cữ bú và lắng nghe nhu cầu của con. Nếu tình trạng lười bú kéo dài kèm các dấu hiệu bất thường về sức khỏe, đừng ngần ngại đưa bé đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi để nhận được sự tư vấn y tế kịp thời nhất.